Xin Dạy Chúng Con Đếm Tháng Ngày Mình Sống (TV 90,12)
Tháng Mười Một gõ cửa
Có một tháng trong năm mà Hội Thánh cố tình dẫn chúng ta ra nghĩa trang. Đó là tháng Mười Một. Lịch phụng vụ mở tháng này bằng hai ngày sát cạnh nhau. Ngày mồng Một, lễ Các Thánh: Hội Thánh cho ta thấy đích đến. Ngày mồng Hai, lễ Cầu cho các tín hữu đã qua đời: Hội Thánh cho ta thấy con đường còn dang dở của biết bao người thân. Hai ngày ấy đặt cạnh nhau không phải tình cờ. Vinh quang và nấm mồ, cả hai đều thuộc về đức tin của chúng ta.
Ở quê nhà cũng như nơi đất khách, tháng Mười Một có một mùi riêng: mùi nhang khói, mùi hoa cúc vàng đặt trên những tấm bia đá, mùi đất ẩm của buổi sáng sớm khi người ta lặng lẽ ra thăm mộ. Có người đi vì bổn phận. Có người đi vì nhớ. Và cũng có người đi mà chưa hiểu mình đang làm gì ở đó. Bài suy niệm này mời bạn dừng lại một chút, trước khi tháng Mười Một trôi qua như mọi tháng khác.
Điều chắc chắn nhất, nhưng bị né tránh nhất
Không ai thoát khỏi cái chết, nhưng hầu như không ai muốn nói về nó. Chúng ta sống như thể mình còn rất nhiều thời gian. Chúng ta hoãn lại lời xin lỗi, hoãn lại cuộc trở về, hoãn lại việc xưng tội, hoãn lại cú điện thoại cho cha mẹ già. Chúng ta xếp cái chết vào ngăn kéo của “sau này”, rồi khóa lại. Nhưng Kinh Thánh không cho phép ta khóa ngăn kéo ấy. “Xin dạy chúng con đếm tháng ngày mình sống, ngõ hầu tâm trí được khôn ngoan” (Tv 90,12). Lời cầu nguyện ấy không phải là lời của một người bi quan. Đó là lời của một người tỉnh táo.
Cái chết chắc chắn sẽ đến, nhưng giờ chết thì hoàn toàn bất ngờ. Chúa Giêsu nói thẳng: “Anh em hãy canh thức, vì anh em không biết ngày nào Chúa của anh em đến” (Mt 24,42). Không ai ký hợp đồng được với thời gian. Không ai biết mình còn bao nhiêu mùa Giáng Sinh nữa.
Người xưa trong Hội Thánh có một lời nhắc rất ngắn: memento mori — hãy nhớ ngươi sẽ chết. Và ngày Thứ Tư Lễ Tro, vị linh mục vẫn lặp lại điều đó trên trán mỗi người: “Hãy nhớ mình là bụi tro, một mai người sẽ trở về bụi tro.” Lời ấy không nhằm làm ta sợ hãi. Nó nhằm làm ta tỉnh dậy. Một người biết mình sẽ chết thì sống khác. Họ bớt tranh giành những thứ không mang theo được. Họ thôi để bụng những chuyện nhỏ nhặt. Họ biết cái gì là quan trọng, và biết điều đó sớm hơn người khác.
Chết không phải là hết
Đây là chỗ người Kitô hữu khác với thế gian. Thế gian nhìn cái chết như dấu chấm hết, nên chỉ còn biết tiếc nuối và sợ hãi. Người tín hữu nhìn cái chết qua một ngôi mộ trống ở Giêrusalem. Đứng trước mộ ông Ladarô, Chúa Giêsu nói với bà Mácta: “Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống. Ai tin vào Thầy, thì dù đã chết, cũng sẽ được sống” (Ga 11,25). Ngài không nói Ngài có sự sống. Ngài nói Ngài là sự sống. Và rồi chính Ngài đi vào sự chết. Ngài chết thật, được táng trong mồ thật. Nhưng sự chết không giữ được Ngài. Từ sáng Phục Sinh ấy, cái chết đổi nghĩa: nó không còn là bức tường, mà là cánh cửa.
Kinh Tiền Tụng lễ an táng nói rất gọn: “Sự sống thay đổi, chứ không mất đi.” Người tín hữu không bước vào hư vô. Họ bước về Nhà Cha, nơi Chúa Giêsu đã đi trước để dọn chỗ (x. Ga 14,2-3). Cũng vì thế mà Hội Thánh gọi nơi chôn cất là coemeterium — nghĩa là “nơi ngủ”. Không phải bãi tha ma. Là nơi những người con Chúa nằm nghỉ, chờ ngày thân xác được phục sinh. Thánh Phanxicô Assisi, vào cuối đời, đã thêm vào bài ca của ngài một câu gọi cái chết là “chị Chết”. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu thì nói: “Tôi không chết, tôi bước vào cõi sống.”
Hiểu như thế, nước mắt tang chế vẫn còn nguyên — Chúa Giêsu cũng đã khóc trước mộ bạn mình — nhưng nước mắt ấy không còn tuyệt vọng. Thánh Phaolô nhắc: đừng “buồn phiền như những người khác, là những người không có niềm hy vọng” (1 Tx 4,13).
Chúng ta vẫn còn thuộc về nhau
Cái chết cắt đứt thân xác, nhưng không cắt đứt tình hiệp thông. Mỗi khi đọc Kinh Tin Kính, ta tuyên xưng “các thánh thông công”. Câu ấy nghĩa là Hội Thánh không chỉ gồm những người đang sống. Hội Thánh có ba phần, nối với nhau trong cùng một Thân Thể Chúa Kitô:
- Hội Thánh lữ hành — chúng ta, còn đang đi trên mặt đất này.
- Hội Thánh thanh luyện — các linh hồn đã qua đời trong ơn nghĩa Chúa, nhưng còn cần được thanh tẩy trước khi diện kiến Thiên Chúa.
- Hội Thánh khải hoàn — các thánh đã hưởng Nhan Thánh Chúa.
Luyện ngục không phải là một nhà tù, cũng không phải là một hỏa ngục nhẹ hơn. Đó là tình trạng của những người chắc chắn được cứu độ, nhưng còn mang vết thương của tội lỗi, những ràng buộc chưa gỡ, những yêu thương chưa trọn. Đó là lòng thương xót của Chúa đang rửa sạch tấm áo cưới trước khi mời ta vào tiệc. Và đây là điều an ủi lớn: các linh hồn ấy không thể tự giúp mình được nữa, nhưng chúng ta có thể giúp họ.
Truyền thống này rất xưa. Sách Macabê kể lại ông Giuđa đã quyên tiền xin dâng hy lễ đền tội cho các tử sĩ, “vì ông nghĩ đến sự sống lại” — và sách kết luận: “Cầu nguyện cho người chết để họ được giải thoát khỏi tội lỗi, đó là một ý nghĩ đạo đức và thánh thiện” (2 Mcb 12,45-46). Cầu nguyện cho các linh hồn vì thế không phải là một phong tục dân gian. Đó là một hành vi đức tin, đức cậy và đức mến. Và một ngày nào đó, chính ta sẽ cần người khác làm điều ấy cho mình.
Những việc rất cụ thể trong tháng này
Lòng đạo đức mà không thành hành động thì chỉ là cảm xúc. Dưới đây là những việc Hội Thánh vẫn dạy, và đều nằm trong tầm tay mọi người.
Xin lễ và tham dự Thánh lễ. Đây là việc cao quý nhất. Không có lời cầu nguyện nào mạnh hơn hy tế của chính Chúa Kitô dâng lên Chúa Cha. Xin một lễ cho ông bà cha mẹ, cho người thân mới qua đời, cho các linh hồn mồ côi không còn ai nhớ đến.
Lãnh ơn đại xá cho các linh hồn. Hội Thánh ban ơn đại xá nhường cho người đã qua đời khi tín hữu viếng nghĩa trang và cầu nguyện cho họ, từ ngày 1 đến ngày 8 tháng Mười Một; cũng như khi viếng nhà thờ ngày 2 tháng Mười Một. Điều kiện quen thuộc vẫn là: xưng tội, rước lễ, cầu nguyện theo ý Đức Giáo Hoàng, và dứt bỏ mọi quyến luyến đối với tội lỗi.
Viếng mộ. Hãy đi, và đứng lại đủ lâu. Lau tấm bia, đặt một bông hoa, đọc một kinh. Hãy để nghĩa trang nói với bạn điều mà phố xá không nói: rằng mọi con đường đều dẫn về đây, và rằng từ đây vẫn còn một con đường đi tiếp.
Lần chuỗi Mân Côi. Một chuỗi mỗi tối trong gia đình, chỉ ý cho các linh hồn. Trẻ nhỏ sẽ nhớ điều này lâu hơn bạn tưởng.
Làm việc bác ái và hy sinh âm thầm. Một việc lành làm vì người đã khuất, một đồng tiền bố thí, một lần nhịn cơn giận, một lời tha thứ cho người đã nằm xuống mà ta còn giận. Tất cả đều có thể dâng được.
Nhớ những người không ai nhớ. Có những ngôi mộ không bao giờ có hoa. Có những thai nhi chưa kịp có tên. Có những người chết xa quê, chết trong chiến tranh, chết trên biển. Tháng Mười Một là tháng của họ nữa.
Sống hôm nay thế nào để chết lành
Cầu cho người đã khuất là điều phải làm. Nhưng tháng Mười Một còn hỏi ta một câu khó hơn: còn chính bạn thì sao? Chết lành không phải là chuyện của phút cuối. Đó là hoa trái của cả một đời. Người ta chết như cách người ta đã sống. Vậy thì hãy tự hỏi, thật chậm rãi:
- Nếu đêm nay Chúa gọi, tôi có sẵn sàng không?
- Tôi còn giận ai mà chưa tha thứ? Tôi còn nợ ai một lời xin lỗi?
- Lần cuối cùng tôi xưng tội là khi nào?
- Tôi đang dồn hết sức cho những gì mình không thể mang theo được chăng?
- Nếu đời tôi kết thúc hôm nay, điều gì sẽ còn lại?
Và cũng có những việc rất thực tế mà người tín hữu khôn ngoan không nên trì hoãn: giữ linh hồn trong tình trạng ơn nghĩa Chúa, năng lãnh các bí tích, đừng đợi đến lúc hấp hối mới mời linh mục đến ban Bí tích Xức dầu, dặn dò con cháu về ý nguyện của mình, và sắp xếp những chuyện còn dang dở trong gia đình khi mình còn tỉnh táo. Một điều nữa, nhỏ thôi nhưng đáng quý: hãy nói lời thương yêu khi người ta còn nghe được. Rất nhiều người đứng khóc bên quan tài chỉ vì một câu chưa kịp nói.
Lời kết
Tháng Mười Một không phải là tháng buồn. Đó là tháng thật. Hội Thánh dẫn ta ra nghĩa trang không phải để ta nản lòng, mà để ta nhìn rõ đời mình hơn. Khi đứng trước một nấm mộ, mọi thứ bỗng về đúng kích thước của nó: những tranh chấp hơn thua trở nên nhỏ bé, còn tình yêu thương và lòng thương xót thì lớn lên. Sách Khôn Ngoan viết: “Linh hồn người công chính ở trong tay Thiên Chúa, và chẳng cực hình nào động tới được nữa” (Kn 3,1). Những người thân yêu của chúng ta đang ở trong tay Chúa. Chúng ta thì vẫn còn đang đi. Và trên con đường ấy, điều duy nhất ta sẽ mang theo được qua cánh cửa cuối cùng là tình yêu mà ta đã cho đi.
Lạy Chúa, xin cho các linh hồn được nghỉ yên muôn đời, và cho ánh sáng ngàn thu chiếu soi trên các linh hồn ấy. Xin cho các linh hồn được nghỉ yên. Amen.
Bài viết dựa trên chia sẻ tĩnh tâm tháng 11 của LM Gioan Nguyễn Ngọc Hải, C.Ss.R tại Dòng Mân Côi Chí Hòa
CAT, FMSR
