Suy tư về Lời Khấn Vâng Phục
Lời khấn khó nhất hôm nay
Trong ba lời khuyên Phúc Âm, vâng phục là lời khấn đang gặp nhiều thách đố hơn cả. Lý do không nằm ở chỗ nó nặng nề hơn khó nghèo hay khiết tịnh, mà ở chỗ nó đi ngược lại điều xã hội hôm nay nâng lên hàng tuyệt đối: tự do cá nhân, quyền tự quyết và cái tôi.

Sự đề cao tự do, tự nó, là một giá trị chân chính. Nó gắn liền với lòng tôn trọng phẩm giá con người, và không ai muốn quay lại thời người ta bị đối xử như công cụ. Thế nhưng khi tự do được quan niệm cách tuyệt đối, tách rời khỏi chân lý và quy tắc luân lý, thì chính nó sinh ra những bất công trầm trọng và cả những bạo hành khủng khiếp. Tự do không còn là khả năng chọn điều thiện, mà trở thành quyền không bị ai chạm tới.
Trong bầu khí ấy, người đời nhìn vâng phục như mất tự do. Và người tu sĩ, nếu không suy nghĩ đủ sâu, cũng dễ sống lời khấn của mình như một sự nhượng bộ đáng tiếc: điều phải chịu đựng để được ở lại trong đời tu. Bài suy tư này muốn đi theo hướng ngược lại, bắt đầu không phải từ một định nghĩa, mà từ một bờ sông.
Tại sông Giođan, Thiên Chúa tỏ mình ra trong thể bị động
Gioan Tẩy Giả đã dọn đường bằng những lời làm người ta run sợ. Ông lặp lại tiếng nói của các ngôn sứ xưa, loan báo một ngọn lửa Thần Khí quyền năng sẽ đến thanh tẩy nhà Thiên Chúa: “Người cầm sẵn cái nia trong tay, dọn sạch sân lúa của mình, thu gom lúa mì vào kho, còn rơm thì đốt đi trong lửa không hề tắt.” Nghe như vậy, người ta dễ hình dung một Thiên Chúa đến trong quyền năng, giải quyết mọi vấn đề cách nhanh chóng và dứt khoát.
Nhưng Đức Giêsu đã chọn một cách khác đến kinh ngạc. Từ Nadarét, Người xuống sông Giođan và hòa mình vào đám đông đang sám hối. Cử chỉ đầu tiên qua đó Thiên Chúa tự mạc khải trước mặt con người lại là một hành động ở thể bị động: Người không làm, Người được dìm xuống dòng nước, như mọi người.
Ai trong chúng ta, khi phải tỏ mình ra, lại chọn không làm gì cả? Tin Mừng Mátthêu làm nổi bật chính sự chướng tai gai mắt ấy khi đặt vào miệng Gioan lời phản đối: “Chính tôi mới cần được Ngài làm phép rửa, thế mà Ngài lại đến với tôi!” Đáng lý Đức Giêsu phải là Đấng hành động, vậy mà Người lại xin Gioan làm điều đó cho mình. Với chúng ta, điều ấy xem ra không thích hợp, thậm chí vô ích.
Với Đức Giêsu thì ngược lại: điều cấp bách nhất và đẹp nhất cần làm lúc đó chính là dìm mình vào dòng nước của chúng ta. Người như muốn nhắc một điều căn bản: thực tại của con người, với tất cả ánh sáng và bóng tối của nó, có thể trở thành nơi chốn của ơn cứu độ, nếu Thiên Chúa hiện diện ở đó. Câu trả lời cho Gioan cũng là câu trả lời cho chúng ta: cứ để vậy đã, vì như thế lại thích hợp để chu toàn mọi sự công chính.
Vâng phục, ngay từ khởi điểm, không phải là chuyện thi hành mệnh lệnh. Nó là chấp nhận để mình được dìm vào một dòng nước mình không chọn, tin rằng chính ở đó Thiên Chúa đang làm việc.
Đấng vâng phục tuyệt hảo
Đức Giêsu là khuôn mẫu của đức vâng phục, vì Người từ trời xuống không phải để làm theo ý mình, nhưng để làm theo ý Đấng đã sai phái Người (x. Ga 6,38; Dt 10,5-7). Suốt đời, Người ký thác bản thân và mọi hành động trong tay Chúa Cha (x. Lc 2,49). Hiến Luật Dòng 12.1 nói gọn điều đó: “Chúa Giêsu đã đến trần gian không phải để làm theo ý riêng mình nhưng là để thực thi thánh ý Thiên Chúa. Người cứu độ thế giới bằng sự vâng phục Chúa Cha…”
Sự vâng phục ấy là vâng phục thảo hiếu, nghĩa là của một người con, chứ không phải của một kẻ bị buộc. Thế nhưng nó đi xa đến mức chọn lấy thân phận nô lệ: “Người đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ, trở nên giống phàm nhân, sống như người trần thế. Người lại còn hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập giá” (Pl 2,6-8).
Chính trong thái độ tuân phục ấy mà Đức Giêsu hoàn toàn gắn bó với chương trình cứu độ Chúa Cha đã định. Và chính trên thập giá, tình yêu của Người đối với Chúa Cha và với nhân loại biểu lộ mạnh mẽ nhất. Ở đó, Người tự nguyện dâng trọn vẹn tất cả những gì thuộc về mình, vâng phục thánh ý Chúa Cha, hiến dâng mạng sống vì yêu.
Điều đáng dừng lại là trật tự của hai từ ấy. Thập giá không phải là giá phải trả cho sự vâng phục; thập giá là nơi sự vâng phục lộ ra bản chất thật của nó, là tình yêu đi đến cùng. Khi tách vâng phục khỏi tình yêu, ta chỉ còn lại một sự tuân thủ trống rỗng, và không có lời khấn nào đứng vững được trên nền ấy.
Bước theo Đức Kitô với một trái tim không chia sẻ
Qua các thời đại, luôn có những người nam nữ sẵn sàng nghe theo tiếng gọi của Chúa Cha và sự thúc đẩy của Chúa Thánh Thần, chọn một con đường đặc biệt để bước theo Đức Kitô. Sequela Christi: lấy việc đi theo Người làm mục tiêu của cả cuộc đời, tự hiến cho Thiên Chúa với một trái tim “không chia sẻ” (x. 1Cr 7,34). Riêng với những người được thánh hiến, Người yêu cầu một cuộc dấn thân trọn vẹn, gồm cả việc từ bỏ mọi sự (x. Mt 19,27).
Tuyên khấn giữ các lời khuyên Phúc Âm vì thế không dừng lại ở chỗ đã chọn Đức Kitô làm ý nghĩa đời mình. Người thánh hiến còn tìm cách diễn lại nơi chính mình, trong mức độ có thể, “nếp sống Con Thiên Chúa đã sống khi Người xuống thế”. Chấp nhận sống các lời khuyên ấy vừa đòi hỏi vừa biểu lộ một nguyện ước minh nhiên: được hoàn toàn nên đồng hình đồng dạng với Người.
Khi sống vâng phục, không có của riêng và khiết tịnh, người tận hiến tuyên xưng rằng Đức Kitô là Mẫu mực, nơi Người mọi nhân đức đạt tới mức hoàn hảo. Cách riêng, khi gắn bó với mầu nhiệm vâng phục hiếu thảo của Người bằng lễ hy sinh tự do của mình, họ tuyên xưng Người là Đấng được yêu thương và là Đấng yêu thương vô biên, Đấng chỉ vui thỏa khi ở trong ý muốn của Cha (x. Ga 4,34), vì Người hoàn toàn kết hợp với Chúa Cha và tùy thuộc Chúa Cha trong mọi sự.
Từ đó mở ra điều mà bên ngoài khó thấy: sự vâng phục trong đời thánh hiến, thực hành theo gương Đức Kitô, biểu lộ vẻ đẹp giải phóng của sự lệ thuộc như con cái, chứ không phải như nô lệ. Một sự lệ thuộc chất chứa tinh thần trách nhiệm và tình yêu. Người tận hiến ý thức mối tương quan nghĩa tử của mình, và từ đó, như Đức Kitô, vâng phục Thánh Ý trong tình yêu mến Chúa Cha và yêu thương nhân loại.
Một hành động xuất phát từ tình yêu là một hành động tự do. Câu ấy ngắn, nhưng nó là bản lề của cả lời khấn.
Thách đố của tự do trong vâng phục
Đời sống thánh hiến hôm nay đang đương đầu với ba thách đố lớn. Chúng vốn đã cũ, nhưng xã hội đương thời tung ra dưới một dạng mới, và cả ba đều liên quan trực tiếp đến ba lời khuyên Phúc Âm: khó nghèo, khiết tịnh, vâng phục. Ở đây chỉ xin dừng lại ở lời khấn vâng phục, với thách đố riêng của nó là thách đố của tự do.
Thách đố này phát sinh từ một quan niệm về tự do tuyệt đối, tách rời khỏi tương quan với chân lý và với quy tắc luân lý. Khi tự do không còn quy chiếu về điều gì ngoài chính mình, thì mọi hình thức tùy thuộc đều bị đọc là sự tước đoạt. Và người ta kết luận rất nhanh: vâng phục là mất tự do.
Đức vâng phục đặc thù của đời thánh hiến là một lời đáp ứng hữu hiệu cho tình trạng ấy, vì nó minh chứng rằng vâng phục và tự do không tương phản nhau. Nó không chứng minh bằng lý luận, mà bằng cách giới thiệu một gương mẫu điển hình: Đức Kitô vâng phục Chúa Cha, khởi đi từ mầu nhiệm Con Thiên Chúa nhập thể cứu độ nhân loại.
Thái độ của Chúa Con cho thấy hai điều đan vào nhau. Mầu nhiệm tự do của con người là một con đường vâng phục thánh ý Chúa Cha; và mầu nhiệm vâng phục là một con đường để dần dần chinh phục sự tự do chân chính.
Hãy chú ý chữ “dần dần”. Tự do chân chính không có sẵn nơi người mới khấn, cũng không rơi xuống trong ngày tuyên khấn. Nó được chinh phục, từng ngày, qua những lần ta chọn điều không phải ý riêng mình và khám phá ra rằng mình không hề nhỏ đi.
Trái tim ta đang tìm kiếm gì?
Chúng ta đã được ban một hồng ân vô giá: bước theo Chúa Giêsu sát hơn. Hồng ân ấy đi kèm một điều hiển nhiên mà ta dễ làm mờ đi, là Người phải được yêu mến với một trái tim không chia sẻ. Nghĩa là phải dâng hiến cho Người tất cả cuộc sống, chứ không chỉ vài cử chỉ, vài mảnh thời gian hay vài công việc.
Cả cuộc đời chúng ta được ví như cân dầu thơm cam tùng nguyên chất và quý giá của cô Maria tại Bêtania, đổ ra xức cho Chúa Giêsu với lòng yêu mến hoàn toàn, không cầu lợi. Đó là dấu chỉ của sự quảng đại cho đi không tính toán: một cuộc sống dành riêng để yêu mến và phụng sự Chúa, dâng hiến cho Thiên Chúa và cho tha nhân.
Từ đó, có mấy câu hỏi nên để yên trong lòng hơn là trả lời vội. Trái tim ta đang tìm kiếm gì, đang thao thức gì? Ta có còn cảm thấy nỗi thao thức của tình yêu, một tình yêu dành cho Thiên Chúa và cho tha nhân? Hay ta đã bận tâm quá đáng về tự do cá nhân của mình?
Có một nguy hiểm riêng của tuổi đã tạm gọi là trưởng thành. Đến giai đoạn ấy, người ta dễ rơi vào nếp sống cá nhân chủ nghĩa, khép lòng lại và không còn dấn bước theo tiếng gọi tình yêu của Chúa nữa. Mọi sự bên ngoài vẫn đều đặn, vẫn đúng giờ, vẫn đủ bổn phận; chỉ có điều trung tâm đã lặng lẽ dời chỗ.
Câu hỏi cuối cùng, và cũng là câu hỏi thật sự: Chúa Giêsu có còn là tình yêu thứ nhất và độc nhất, như ngày ta đã quyết tâm khi tuyên khấn không?
Người Mẹ dạy ta cách thưa vâng
Đức Maria là gương mẫu tuyệt vời về sự thánh hiến hoàn hảo, vì Mẹ hoàn toàn thuộc về Thiên Chúa và hiến dâng trọn vẹn bản thân. Mẹ là thầy dạy cách bước theo Đức Kitô vô điều kiện và chuyên cần phục vụ Người. Mẹ đã tận hiến cho Chúa Cha, kết hợp với Chúa Con và ngoan ngoãn nghe theo Chúa Thánh Thần.
Nơi Mẹ, điều mà cả bài suy tư này xoay quanh trở nên cụ thể và giản dị. Tiếng “xin vâng” của Mẹ không phải là sự đầu hàng của một người không còn lựa chọn; đó là hành vi tự do nhất mà một thụ tạo có thể làm. Mẹ không mất mình khi thưa vâng, Mẹ trở thành chính mình.
Vì thế, yêu mến và bắt chước Mẹ cách triệt để, theo ơn gọi riêng của mỗi người, không phải là một việc đạo đức thêm vào. Mẹ thông ban tình yêu để ta có thể hiến dâng cuộc sống cho Đức Kitô mỗi ngày, cộng tác với Người để cứu độ thế giới. Việc kết hợp thiêng liêng với Mẹ hằng ngày, cách riêng khi cùng Mẹ ôn lại các mầu nhiệm của Con Mẹ qua chuỗi Mân Côi, giữ cho lời khấn khỏi nguội đi thành thói quen.
Lời khấn vâng phục, rốt cuộc, không được giữ một lần cho mãi mãi trong ngày tuyên khấn. Nó được lặp lại mỗi sáng, trong những điều rất nhỏ và thường không ai thấy: một chương trình bị đổi, một ý kiến không được nhận, một công việc mình không chọn. Chính ở đó, chứ không ở đâu khác, ta học lại điều Đức Giêsu đã làm bên bờ sông Giođan, và dần dần chinh phục sự tự do chân chính của con cái Thiên Chúa.
Sr. Maria Tạ Minh Hằng, FMSR