TỰ LUYỆN KIÊN TRUNG VỚI LÝ TƯỞNG: KỶ LUẬT VỚI BẢN THÂN
Chủ Đề Sống tháng 01 & 02 Năm 2026
Sr. M. Martine Nguyễn Thiên An, fmsr
Đã bao lần ta bực tức với mình vì không kiềm chế được những lời nói vô bổ, những thái độ vô duyên, những bộc phát vô lý, hay những lựa chọn sai lầm dựa trên quán tính bản năng tự nhiên của cảm xúc, đam mê, hoặc tính nhất thời của trào lưu? Chắc chắn cũng không ít lần ta ra những quyết tâm nhưng vẫn không có đủ sự kiên định để thể hiện cho đến cùng. Thánh Phaolô chia sẻ ngài cũng đã vướng vào tâm trạng này, “Điều thiện tôi muốn làm thì tôi không làm mà điều ác tôi không muốn làm thì tôi lại làm. Khốn cho tôi” (Rm 7, 19). Không ai trong chúng ta được miễn trừ khỏi khuynh hướng tự nhiên mà ông bà nguyên tổ để lại. Khi thấy “trái táo” tưởng rằng thơm ngon, liền cầm cắn ăn ngay. Lạ thay! Ngay lúc đó dù ta biết ăn nó sẽ dẫn đến hậu quả không tốt, nhưng không sao làm chủ được mình. Quả thật, trong thâm tâm tất cả chị em nữ tu Mân Côi đều có ý hướng muốn dâng hiến cuộc đời mình cho Vinh Danh Chúa, Hiển Danh Mẹ, thánh hóa bản thân và cứu rỗi các linh hồn.[1] Nhưng khi va chạm với thực tế trong việc tự luyện để kiên trì với lý tưởng đó, ta hay bị vấp ngã, khó đi đến cùng. Một trong những nguyên do chính gây ra sự khó khăn này là vì ta thiếu kỷ luật bản thân. Bài viết dưới đây sẽ bàn về ba điểm quan trọng liên quan đến kỷ luật bản thân.
- Kỷ luật bản thân là gì?
- Chống lại bản năng tự nhiên
- Kiên trì thực hiện mục tiêu đã đề ra.
- Kỷ luật bản thân là gì?
“Kỷ luật bản thân là khả năng quản lý sức mạnh của bản thân vượt qua những cám dỗ, sở thích cá nhân, điều khiển, kiểm soát hành vi của mình để đạt tới mục tiêu đã đặt ra. Đây là cách buộc bản thân phải tuân theo những quy tắc đã được xác định trước, bỏ lại sự nuông chiều bản thân vì mục tiêu lâu dài.”[2] Biểu hiện của tính cách kỷ luật nằm ở việc giữ lời hứa với bản thân, tuân thủ kế hoạch và làm điều cần làm kể cả khi không có hứng thú. Hơn nữa, việc tuân thủ kỷ luật phải phát xuất từ tấm lòng tự do và có khả năng duy trì hành động đứng đắn dù không bị giám sát.
Kỷ luật bản thân và khả năng tự chủ là hai mặt của một bàn tay. Hai yếu tố tuy là hai nhưng chỉ là một, vì tự chủ là nội tố giúp hình thành kỷ luật cá nhân là điều được thể hiện ra bên ngoài. Vậy ta có thể khẳng định rằng không có tự chủ (self-control), không thể có kỷ luật với bản thân (self-discipline). Không có kỷ luật bản thân, ta sẽ mãi như một người ở tuổi dạy thì chưa định hướng được đời mình, không rõ mình muốn gì, dễ để cảm xúc và đam mê làm chủ và thiếu sự trưởng thành nhân bản , điều đáng lẽ phải có nơi một người nữ tu Mân Côi thánh thiện . Chúa Giêsu biết ta là con người yếu đuối mỏng giòn cho nên Ngài hứa sẽ cho Chúa Thánh Thần hướng dẫn chúng ta trong hành trình thao luyện. Ngài sẽ soi sáng cho ta biết điều thật, điều phải nên làm (Ga 16, 12-15). Nếu ta tuân theo, thì một trong những hoa quả gặt hái sẽ là đức tự chủ (Gl 5, 22-23). Nói thế có nghĩa là nếu ta kiên trì thao luyện, Thần Linh Chúa sẽ trợ giúp ta.
- Chống lại bản năng tự nhiên
Kỷ luật là những quy định bên ngoài cho ta biết những điều được và không được làm. Khốn thay, những điều được hay không được làm này thường đi ngược với khuynh hướng tự nhiên của con người. Một khuynh hướng tự nhiên thường làm suy yếu sức mạnh của kỷ luật bản thân, mời gọi ta phải tỉnh thức để nhận diện và chỉnh sửa là sự thỏa mãn chốc lát (instant gratification). Khi muốn điều gì, ta phải có nó ngay và chỉ chấp nhận trì hoãn khi không còn lựa chọn nào khác. Thí dụ, ta có nên trả lời tin nhắn điện thoại ngay lúc này hay đợi? Ta có nên đọc sách thiêng liêng vào lúc này khi còn tỉnh táo hay xem phim, coi tin tức…rồi đọc sách thiêng liêng sau? Giờ thinh lặng ngặt, ta có nên vào mạng xã hội hay đợi đến sáng mai? Về mặt cảm xúc, ta có thể bình tĩnh chờ đợi hay để bản năng tự nhiên tự do phản ứng với những thái độ, lời nói mất kiểm soát và thiếu trách nhiệm?
Trong mọi khía cạnh của cuộc sống, nếu không tự giác, ta sẽ dễ dàng nuông chiều và thỏa hiệp để làm theo những ước muốn, đam mê hay sở thích của bản thân. Chúng len lỏi vào những lựa chọn từ việc ăn uống, cách dùng thời gian, cách làm việc, trong các mối tương quan, cho đến những động cơ thầm kín trong lòng. Những thỏa mãn nhất thời này tuy nhỏ nhưng tích tụ lâu dài lại có tính cách hủy hoại rất lớn. Vì nó “tiêu tốn thời gian quý báu, nên không thể tranh thủ để làm việc năng xuất hơn.” Lý do thứ hai trầm trọng hơn, “Nó làm cho não bộ bỏ qua lợi ích về lâu về dài để thoả mãn cái lợi trước mắt. Theo thời gian, hành vi này sẽ trở thành thói quen, ăn mòn tính kỷ luật và tự giác của ta.”[3] Đức cha Tổ Phụ dạy ta không nên để mình chiều theo lòng muốn hay không muốn điều nọ điều kia và giảm bớt những điều vô ích, không cần, dù chúng chẳng gây tội tình gì.[4] Chúa Giêsu đã từng dạy các môn đệ, “Hãy qua cửa hẹp mà vào, vì cửa rộng và đường thênh thang thì đưa đến diệt vong, mà nhiều người lại đi qua đó. Còn cửa hẹp và đường chật thì đưa đến sự sống, nhưng ít người tìm được lối ấy” (Mt 7:13-14). “Thí nghiệm tâm lý học đã chứng minh: Người biết cách trì hoãn hưởng thụ có khả năng đạt được thành tựu lớn hơn.”[5] Không lạ gì các vị thánh quyết liệt khống chế thân xác mình bằng sự hy sinh hãm mình, chay tịnh và cầu nguyện để đạt đến sự thánh thiện. Thánh Francis de Sales khẳng định, “Sự trọn lành là nhờ sự cố gắng thắng dẹp mình một cách can đảm, là tại không sống theo xu hướng và những tính dục của mình, một sống theo lý trí, theo trật tự và đức vâng lời.”[6] Tiếc thay, trong thời đại kỹ thuật số hôm nay, nhiều tu sĩ lại coi thường những phương thế bất hủ này.
- Kiên trì thực hiện mục tiêu đã đặt ra
“Tôi là ai hôm nay là do kết quả của các lựa chọn của tôi ngày hôm qua” – câu nói ngắn gọn của bà Eleanor Roosevelt diễn tả rất rõ về sự kiên trì trong việc thao luyện. Nếu ta muốn đạt đến đích thì các lựa chọn nho nhỏ ngay bây giờ phải hướng về lý tưởng đó. Ta không thể xuống cân nếu cứ ăn uống bừa bãi và không hoạt động. Cũng thế, làm sao ta có thể nên đồng hình đồng dạng với Chúa Kitô nếu không ưu tiên cho việc cầu nguyện, tập nhân đức và hãm dẹp những thói quen xấu. Ba điểm cần có để ta có thể trung kiên trong tự luyện:
- Lòng muốn và sự xác tín;
- Ưu tiên trong sự lựa chọn;
- Khả năng vượt khó.
3.1 Lòng muốn và sự xác tín với mục đích
“Mục đích sẽ buộc ta hành động, khích lệ ta quyết tâm theo đuổi những gì đã đặt ra. Mục đích sẽ kết nối nguyện vọng lâu dài với những hành động hiện tại, khuyến khích ta thay thế thói xấu bằng những thói quen tốt.”[7] Mục đích sẽ giúp ta định hướng, đánh giá bản thân và khai triển năng lực.[8] Hơn nữa, khi đặt mục đích rõ ràng và tự do cam kết thì nó sẽ tự động giúp ta xây dựng kỷ luật bản thân để đạt được mục đích đó.
Thiên Chúa chọn gọi ta ở giữa thế gian để làm men làm muối cho đời (Mt 5, 13). Đồng thời Ngài sai ta đi như chiên giữa sói rừng (Mt 10,16). Cho nên dù niềm xác tín của ta kiên cường như núi đá hay lòng muốn sâu thẳm tựa biển khơi, cũng không thể tách ta khỏi sự cám dỗ của ba thù là thế gian, xác thịt, và ma quỷ. Chúa Giêsu nói: “Các con hãy tỉnh thức và cầu nguyện vì Ma quỷ sàng các con như sàn gạo” (Lc 22, 31). Ai chẳng thích được thỏa mãn vui chơi? Ai chê bỏ sự sung túc dư thừa của tiện nghi? Ai không muốn được vinh dự, khen ngợi? Tất cả đều tốt và cần trong phạm vi kỷ luật Dòng cho phép. Nhưng ta cần lưu ý khi lòng muốn mỏng manh và niềm xác tín không rõ ràng thì ta dễ rơi vào cạm bẫy của ba thù, sống theo quán tính của bản năng.
Chính Chúa Giêsu cũng đã bị cám dỗ về ba điều này. Hãy hình dung sự đói lả sau 40 ngày chay tịnh trong sa mạc nóng cháy ban ngày, lạnh buốt ban đêm. Lúc này thỏa dạ cơn đói bằng một miếng bánh mì chẳng làm lên tội tình gì. Nhưng vấn đề ở đây không phải là miếng bánh mì nhưng là niềm xác tín tận tâm về nguồn sống đích thực của mình đến từ đâu? Niềm trông cậy vào sự quan phòng của Cha nằm ở chỗ nào trong tâm của mình? Đối với cám dỗ về danh vọng và niềm tin vào Chúa Cha cũng thế. Chúa Giêsu không chiều theo lời dụ dỗ hấp dẫn của Satan vì Ngài biết Ngài là ai và xác tín mục đích của Ngài là gì trên trần gian này trong mối tương quan đối với Cha. Đến giây phút cuối đời trước khi hoàn thành sứ mạng, Chúa Giêsu vẫn chưa thoát khỏi các cơn cám dỗ, “Xin cho con khỏi uống chén đắng này” (Lc 22, 42). Cha quyền năng vô cùng. Cha có thể tìm cách khác. Sao con phải trải qua cuộc khổ nạn đau thương nhục nhã cả về tinh thần lẫn thể xác này?
Môn đệ không hơn Thầy. Chúa Giêsu đi trước chỉ cách cho ta phải đối phó với cám dỗ để giữ vững lòng xác tín với ơn gọi của mình. Đó là luôn trở về với mục đích của mình. Thật rất khó để có thể làm chủ được bản thân, giữ vững được lập trường, nếu ta không luôn trở về niềm xác tín ban đầu. Vì sự hớp dẫn của trào lưu, sự tiến bộ văn minh xã hội, các vẻ đa dạng của văn hóa, vùng miền, như những làn sương mù ít nhiều khiến ta khó nhìn rõ để định hướng cho đúng. Chính vì lý do này mà trong những lựa chọn lớn nhỏ hàng ngày, ta phải luôn trở về điểm tựa chính là căn tính của chị nữ tu Mân Côi và giá trị Tin Mừng, được nêu rõ trong Luật Dòng và qua lời khuyên dạy của Đức Cha Tổ Phụ, của Giáo Hội, của các bề trên.
3.2 Ưu tiên trong các lựa chọn theo giá trị của mục đích
Kinh thánh nêu ra rất nhiều sự kiện nói về sự ưu tiên trong việc lựa chọn theo các giá trị đưa ta đến gần với mục đích đã được đặt ra. Sau đây là một vài thí dụ: Sau một ngày rao giảng mỏi mệt, các tông đồ hớn hở kể lại thành quả họ đã đạt được. Nhưng Chúa Giêsu bảo họ đừng quá vui mừng vì những phép lạ mình đã làm, nhưng hãy vui mừng vì tên các ông đã được ghi trên Trời (Lc 10, 20). Lương thực của Ta là làm theo ý Đấng đã sai ta (Ga 4, 34). Chúa Giêsu ưu tiên cho việc chữa lành hơn giữ luật ngày Sa-bát (Mc 3, 1-6; Lc 6, 6-11). “Hãy tìm nước Thiên Chúa rồi mọi sự sẽ được ban cho” (Mt 6, 33). Thánh Phaolô muốn về với Chúa nhưng Ngài ưu tiên cho nhu cầu của dân cho nên ngài sẵn sàng chọn ở lại (Pl 1, 21-23). Các lựa chọn được nêu ra ở đây nói lên sự từ bỏ và hãm dẹp bản thân để chọn làm theo lý tưởng sống. Khả năng từ bỏ và hãm dẹp bản thân là hoa trái của bao công lao rèn luyện kỷ luật bản thân.
“Của cải ngươi ở đâu thì lòng người sẽ ở đó” (Mt 6, 21). Cũng thế, giá trị ta đặt ở đâu thì sự lựa chọn của ta sẽ chiều theo hướng ấy. Nếu ta đặt giá trị vào tiền của thì dĩ nhiên ta sẽ chọn tiền trên tĩnh nghĩa. Nếu ta coi trọng ham vui thì ta sẽ có những lựa chọn thiếu trách nhiệm đối với bổn phận. Nếu muốn mua được chiếc xe máy, ta phải ưu tiên cho việc tích trữ, kiêng bớt tiêu sài. Một khi ta ý thức mục đích của mình thì những chọn lựa lớn nhỏ của ta sẽ ưu tiên cho việc đạt đến đích đó. Nếu không có mục đích rõ ràng, sự lựa chọn của ta thường chiều theo bản năng của con người tự nhiên, ưu tiên cho sự thoải mái, tư lợi, hoặc an toàn cá nhân.
Cuộc sống được kết bởi những móc xích lựa chọn: ăn hay không ăn cái này, giờ này…? Nói hay không nói? Làm việc thiêng liêng giờ này hay đợi sau? Có nên đọc kinh chung với cộng đoàn hay đọc kinh riêng? Ta có nên cắt đứt mối tương quan này hay tiếp tục duy trì nó? Cứ kiểm tra các lựa chọn đã quyết thì sẽ biết được những giá trị nào ta đang cưu mang trong lòng. Các giá trị đó có thể là tích cực hay tiêu cực. Một nữ tu Mân Côi với giá trị cốt lõi là sống cho Vinh Danh Chúa, Hiển Danh Mẹ, thánh hóa bản thân và cứu rỗi các linh hồn. Vậy thì những lựa chọn trong cuộc sống của ta đang ưu tiên cho những giá trị nào? Dù sao, ta vẫn là con người dễ rơi vào sao nhãng cho nên để kiên trì trong việc thao luyện ta phải luôn trung thành với kỷ luật bản thân đã cam kết thì mới có thể ý thức lựa chọn đúng đắn trong những tình huống của cuộc sống.
3.3 Kiên trì vượt khó
Thuật ngữ AQ (Adversity Quotient) được Paul Stoltz đặt ra vào năm 1997 trong cuốn sách Adversity Quotient: Turning Obstacles into Opportunities. Đây là phương pháp đo lường khả năng vượt khó và phục hồi khi phải đối phó với nghịch cảnh, đến từ những khó chịu nho nhỏ hằng ngày cho đến những khó khăn nghiêm trọng trong cuộc sống.[9] Chỉ số AQ cao biểu lộ một con người có kỷ luật bản thân chắc chắn và lòng muốn kiên định để vượt khó. Nghịch cảnh không phải là lý do để chùn bước nhưng là cơ hội để biểu lộ lòng thành của mình. Vì chỉ qua thử thách mới chứng thực đức tin và lòng muốn (Gc 1, 2-4). Đức Cha Tổ Phụ cũng dạy chúng ta “phải chịu khó ở lặng và chờ đợi…Dù ở nhà dòng thánh lắm cũng gặp nhiều sự cực, và cũng hiểu sự cực thì làm cho ta nên thánh”[10] Riêng đối với bản thân, ta cũng phải kiên nhẫn với chính mình trong việc thao luyện. Đức cha Tổ Phụ khuyên ta phải can đảm “dù phải chịu khó lâu năm lâu tháng cho được sửa cải thì cũng đừng ái ngại.” [11]
Thánh Phaolô cho ta một mẫu gương sống động về khả năng vượt khó: “Chúng tôi bị dồn ép tư bề, nhưng không bị đè bẹp; hoang mang, nhưng không tuyệt vọng; bị ngược đãi, nhưng không bị bỏ rơi; bị quật ngã, nhưng không bị tiêu diệt” (2Cr 4, 8-9). Để chiếm được giải thưởng, Ngài đã phải vất vả chiến đấu với nghịch cảnh đến từ tứ phía. Ngài đến từ một gia đình danh giá quyền quý và là một người tri thức với sự hiểu biết sâu rộng, thế mà ngài đã tự mưu sinh bằng nghề làm lều khi rao giảng Tin Mừng (Cv 18, 3), không cậy dựa vào ai. Sự đánh đập, tù rạc, hiểm nguy không làm ngài sờn lòng nản trí: “Năm lần tôi bị người Do-thái đánh bốn mươi roi bớt một; ba lần bị đánh đòn; một lần bị ném đá; ba lần bị đắm tàu; một đêm một ngày lênh đênh giữa biển khơi! Tôi còn hơn họ, vì phải thực hiện nhiều cuộc hành trình, gặp bao nguy hiểm trên sông, nguy hiểm do trộm cướp, nguy hiểm do đồng bào, nguy hiểm vì dân ngoại, nguy hiểm ở thành phố, trong sa mạc, ngoài biển khơi, nguy hiểm do những kẻ giả danh là anh em. Tôi còn phải vất vả mệt nhọc, thường phải thức đêm, bị đói khát, nhịn ăn nhịn uống và chịu rét mướt trần truồng” (2Cr 11, 24-27). Trong những ngày cuối trước khi đi tử đạo Thánh Phaolô còn tràn đầy nhựa sống tuyên bố rằng: “Tôi sắp phải đổ máu ra làm lễ tế, đã đến giờ tôi phải ra đi. Tôi đã đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững niềm tin. Giờ đây tôi chỉ còn đợi vòng hoa dành cho người công chính.” (2 Tm 4, 6-8). Điều này cho ta thấy để có thể sống đúng với lời mời gọi của Thiên Chúa, ta phải nắm vững mục đích và không ngừng đi ngược lại khuynh hướng tự nhiên là sợ mất mát, là chùn bước, là muốn thể hiện bản thân…giữa những làn sóng nghịch cảnh đưa đẩy trong cuộc sống. Không có kỷ luật bản thân, ta không thể vượt khó được.
- Tóm kết và Đề nghị thực hành
“Trong cuộc sống chắc hẳn bạn biết rằng để thành công chắc chắn cần phải có tính kỷ luật bản thân. Rèn luyện tính kỷ luật là cả một quá trình, đòi hỏi phải có những nguyên tắc rèn luyện mỗi ngày mà không phải ai cũng có thể làm được. Để làm được điều này bạn phải đánh đổi những ham muốn nhất thời của bản thân và phải vượt qua những cám dỗ tức thì.”[12] Xin đề nghị một số việc cụ thể duy trì kỷ luật bản thân:
A. Trung thành và nghiêm túc chu toàn các việc thiêng liêng mỗi ngày. Vì nếu không luôn nối kết với Thiên Chúa thì ta sẽ không đủ sức chống trả cám dỗ và cũng không định được hướng đi.
B. Mỗi buổi sáng khi đọc kinh tận hiến, rèn cho mình ý thức mình đang lập lại lời cam kết với Thiên Chúa.
C. Đặt mục tiêu cụ thể và rõ ràng cho việc thao luyện, lượng giá hàng ngày, tập phản tỉnh sau mỗi sự kiện, ra kỷ luật cho mình nếu vấp phạm.
D. Biết mình hay bị cám dỗ ở khía cạnh nào, tìm phương cách cụ thể để tránh xa.
E. Tập không nuông chiều bản thân bằng cách mỗi ngày làm một vài việc hy sinh hãm mình. Đừng coi thường việc nhỏ.
F. Lập kế hoạch cho việc dùng mạng xã hội: Thí dụ như chỉ kiểm tra tin nhắn vào thời gian nào trong ngày; tắt mạng khi làm việc hoặc học bài; khi thấy mình bắt đầu có dấu chỉ “nghiện” facebook, phim, lướt mạng…hãy can đảm gỡ các app đó ra khỏi điện thoại của mình. Danh thời gian này để đọc sách, làm vườn, thể thao…
G. Rèn cho mình những thói quen nho nhỏ tốt như trước khi mở laptop làm việc, dừng lại một phút để định hình mình sẽ làm gì và xin ơn tập trung vào việc sắp làm.
[1] Hiến Luật Dòng Chị Em Con Đức Mẹ Mân Côi Chí Hòa, số 2. 2019
[2] CareerViet, “Kỷ luật bản thân là gì? Nguyên Tắc Rèn Luyện Kỷ Luật Bản Thân Hiệu Quả”, truy cập ngày 02 tháng 7 năm 2025, https://careerviet.vn/vi/talentcommunity/ky-luat-ban-than-la-gi-nguyen-tac-ren-luyen-ky-luat-ban-than-hieu-qua.35A52451.html.
[3] Damon Zahariades, 30 Ngày Thay Đổi Bản Thân: Loại Bỏ 30 Thói Quen Xấu Đánh Cắp Thời Gian Của Bạn, Tập II, dịch giả Sương Ly (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Phụ Nữ Việt Nam, 2019), tr. 144-145.[4] Gia Sản I, 2011, Vào Nhà Tập Lam Gì, trr. 196-197.
[5] Vệ Lam, Sức Mạnh Của 1% Thay Đổi Tích Cực Mỗi Ngày, dịch giả Phan Lưu Ly dịch (Hà Nội: NXB Thế Giới, 2022), tr. 29.
[6] Gia Sản I, 2011, Mãn Nhà Tập, tr. 455.
[7] Damon Zahariades, sđd, tr. 206.
[8] Damon Zahariades, sđd, tr. 220.
[9] Dược Sĩ Phạm Ngọc Thành, “Chỉ Số AQ Là Gì – 10 cách gia tăng chỉ số vượt khó AQ”, Docosan, truy cập ngày 02 tháng 07 năm 2025, https://www.docosan.com/blog/tam-ly/chi-so-aq/.
[10] Gia Sản I, 2011, Bạn Thân Của Nhà Dòng, tr. 372.
[11] Gia Sản I, 2011, Vào Nhà Tập Làm Gì, tr. 207 và Bạn Thân Nhà Dòng, tr. 383.
[12] CareerViet, “Kỷ luật bản thân là gì? Nguyên Tắc Rèn Luyện Kỷ Luật Bản Thân Hiệu Quả”, truy cập ngày 02 tháng 7 năm 2025, https://careerviet.vn/vi/talentcommunity/ky-luat-ban-than-la-gi-nguyen-tac-ren-luyen-ky-luat-ban-than-hieu-qua.35A52451.html.
