BAO LÂU BẠN CHƯA YÊU MẾN MỘT AI ĐÓ,
THÌ CŨNG ĐỪNG GHÉT HỌ
Có những chân lý càng giản dị càng chạm đến chiều sâu hiện hữu. “Bao lâu bạn chưa yêu mến một ai đó, thì cũng đừng ghét họ”. Câu nói này mời ta nhìn lại khoảng cách giữa việc hiểu điều thiện và thực sự sống điều thiện; giữa lời tuyên xưng tình yêu Thiên Chúa và cách để tình yêu ấy định hình ánh mắt, lời nói, thái độ của ta trước tha nhân.
Chúa Giêsu đặt nền tảng đời sống đức tin nơi hai giới răn: “Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi” và “Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình” (Mt 22,37-39). Hai giới răn ấy quy tụ trong một nền tảng duy nhất: tình yêu Thiên Chúa được nhận ra qua tình yêu dành cho con người. Thánh Gioan viết: “Ai không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy” (1 Ga 4,20). Với người sống đời thánh hiến, đây là câu hỏi về tính chân thực của ơn gọi: việc tìm kiếm Thiên Chúa có làm ánh mắt ta nhân hậu hơn, lời nói dịu dàng hơn và trái tim rộng mở hơn trước những người khác biệt với mình?
- Khi chưa thể yêu, hãy giữ cho trái tim một khoảng trời nhân hậu
Ta dễ quý mến những người đem lại niềm vui, chia sẻ quan điểm và khiến ta cảm thấy được đón nhận. Trước một người trái tính, một lời nói gây tổn thương hay một thái độ làm ta thất vọng, thiện cảm có thể dần nhường chỗ cho dè chừng và ác cảm. Lòng ghét bỏ thường bắt đầu từ những phán đoán tưởng như nhỏ bé: lấy một hành vi để giải thích cả con người, lấy một ký ức để định nghĩa một tương quan, lấy cảm xúc nhất thời làm kết luận lâu dài.
Ở đây, ta chạm đến giới hạn của nhận thức: ta nhìn người khác từ một góc nhìn hữu hạn, trong khi họ luôn rộng lớn hơn điều ta biết. Phía sau sự im lặng có thể là nỗi sợ; sau một phản ứng vụng về có thể là những giới hạn mà người ấy đang cố vượt qua. Mỗi người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa (St 1,27); vì thế, một lỗi lầm chẳng thể diễn tả trọn vẹn phẩm giá của họ.
Khi tình yêu chưa thể thành hình, ta để lòng tôn trọng gìn giữ cánh cửa tâm hồn; khi cảm thông còn hạn chế, ta để sự công bằng hướng dẫn phán đoán; khi tổn thương vẫn còn, ta tìm con đường chữa lành thay vì nuôi dưỡng oán giận. Chưa yêu được là một giới hạn của trái tim; để giới hạn ấy chi phối cách ta đối xử với người khác là điều cần tỉnh thức và vượt qua. Đừng trao cho ác cảm quyền định nghĩa phẩm giá của một con người trong tâm trí mình.
- Yêu thương là mong điều thiện cho người khác
Trong truyền thống triết học Kitô giáo, thánh Tôma Aquinô diễn tả tình yêu như việc mong muốn điều thiện cho người mình yêu. Tình yêu vì thế vượt khỏi phạm vi cảm xúc, trở thành lựa chọn và trách nhiệm: chân thành mong người khác đạt tới điều tốt lành, ngay cả khi điều ấy đòi ta kiên nhẫn, hy sinh và vượt qua những phản ứng tự nhiên của bản thân.
Chúa Giêsu dạy: “Anh em hãy yêu thương kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em” (Mt 5,44). Chúa mời ta vượt qua logic đáp trả để bước vào logic của ân sủng. Trong cộng đoàn, tình yêu ấy có thể bắt đầu bằng những việc âm thầm: nói về chị em cách công bằng, cầu nguyện cho người khiến mình khó chịu, góp ý với lòng tôn trọng, vui trước sự trưởng thành của người khác và trao nhau cơ hội làm lại.
Thánh Augustinô viết: “Hãy yêu đi, rồi làm gì thì làm” [1]. Lời ấy nhắc ta lấy tình yêu làm nền tảng cho suy nghĩ, lời nói và hành động. Yêu thương giúp ta nói sự thật với lòng nhân hậu, góp ý với sự tôn trọng và sửa lỗi với ước mong người khác nên tốt hơn. Tình yêu cũng cần sự khôn ngoan: tha thứ có thể đi cùng những giới hạn cần thiết; cảm thông có thể đi cùng lòng can đảm lên tiếng trước điều sai trái. Yêu thương vượt lên trên cảm tình hay sự hòa hợp tính cách: đó là biết trân trọng phẩm giá của mỗi người và chân thành mong điều tốt lành cho họ.
- Tự do nội tâm: thoát khỏi quyền lực của oán ghét
Đôi khi ta tưởng giữ lòng oán giận là cách bảo vệ mình trước tổn thương. Ta nhắc lại chuyện cũ, chờ một lời xin lỗi, hoặc mong người kia phải trải qua điều tương tự. Nhưng trong khi nghĩ rằng mình vẫn đang trách cứ họ vì những điều đã xảy ra, ta lại để hình ảnh của họ chiếm giữ không gian nội tâm mình. Một lời nói đã qua vẫn có thể làm ta mất bình an hôm nay; một bất đồng cũ vẫn phủ bóng lên những hành động mới.
Từ bỏ oán ghét chẳng phải là nhượng bộ trước điều sai trái, nhưng là giành lại tự do cho chính mình. Tha thứ có thể cần thời gian; hòa giải đòi hỏi sự thật, trách nhiệm và thiện chí. Những tổn thương sâu sắc đôi khi cần được chữa lành qua sự đồng hành, nâng đỡ và những giới hạn cần thiết để bảo vệ phẩm giá, sự bình an của mỗi người. Người trưởng thành trong tình yêu vẫn nhận ra điều sai, nhưng chẳng để điều sai trở thành toàn bộ cái nhìn về một con người.
- Cộng đoàn thánh hiến: nơi tình yêu được kiểm chứng
Cộng đoàn là nơi tình huynh đệ được thể hiện trong đời sống chung của những con người cụ thể, mỗi người mang một tính cách, một lịch sử và một mức độ trưởng thành khác nhau. Sống chung vừa là hồng ân, vừa là trường học của sự tự hiến. Tình yêu được kiểm chứng khi ta biết cộng tác với người có cách nghĩ khác mình, đón nhận lời góp ý chạm đến lòng tự ái.
Một cộng đoàn trưởng thành chẳng phải là nơi mọi người luôn thuận ý, nhưng là nơi bất đồng được giải quyết trong sự thật, khác biệt được đón nhận trong tôn trọng và yếu đuối được đặt trong hành trình hoán cải. Ta góp phần xây dựng cộng đoàn bằng những cử chỉ cụ thể: chậm lại trước khi kết luận, lắng nghe trước khi phản bác, hỏi để hiểu, nói trực tiếp với tinh thần xây dựng và tìm cách giải quyết vấn đề thay vì hạ thấp con người. Chúa Giêsu nói: “Mọi người sẽ nhận biết anh em là môn đệ của Thầy ở điểm này: là anh em có lòng yêu thương nhau” (Ga 13,35). Dấu chỉ của người môn đệ được nhận ra khi tình yêu trở nên hữu hình trong những tương quan bình thường: qua sự hiện diện chân thành, trách nhiệm và lòng chạnh thương.
Trước Thánh Thể, ta chiêm ngắm tình yêu tự hiến của Thiên Chúa, Đấng đón nhận, tha thứ và mời gọi con người bắt đầu lại. Ý thức mình được yêu ngay trong những giới hạn của bản thân giúp ta học đón nhận người khác trong những giới hạn của họ. Vì thế, trước khi cầu xin Chúa thay đổi một người, hãy xin Ngài thanh luyện ánh mắt mình; trước khi mong cộng đoàn tốt đẹp hơn, hãy bắt đầu từ cách mình hiện diện giữa cộng đoàn.
Bao lâu chưa thể yêu mến một ai đó, hãy dành cho họ sự tôn trọng. Bao lâu còn giữ được sự tôn trọng, hãy nuôi dưỡng lòng nhân hậu. Và bao lâu còn mong điều tốt lành cho người khác, trái tim ta vẫn còn mở ra trước lời mời gọi của Tin Mừng.
Lạy Chúa Giêsu, xin thanh luyện ánh mắt và trái tim chúng con. Xin chữa lành những tổn thương còn âm ỉ, giúp chúng con sống tự do trước khác biệt, yêu bằng sự thật và đón nhận nhau bằng lòng nhân hậu. Xin cho đời sống chúng con trở thành chứng từ chân thực cho giới luật “Mến Chúa, yêu người”. Khi chưa thể yêu mến một ai đó, xin giúp chúng con biết tôn trọng họ; khi tình yêu gặp trở ngại, xin gìn giữ lòng chúng con khỏi oán ghét, để chẳng ai trở thành người mà chúng con khép lại cánh cửa yêu thương.
[1] THÁNH AUGUSTINÔ, *Bài giảng thứ bảy về thư thứ nhất của thánh Gioan*, 8,8.
Marie Rose Vũ Loan, Fmsr
